2019: Cruzex Brazil, Base visit Talavera Spain

Ronald Stevelink

a heart for aviation

Cruzex Brazil

At the very end of 2018 I was invited to join the exercise Cruzex at Natal AB in Northern Brazil. Cruzeiro do Sul Exercise (CRUZEX) is a multinational and operational exercise promoted by Brazilian Air Force (BAF) since 2002, aiming at joint training of conflict scenarios and promoting exchanges of experiences among the participating countries. The 2018 edition, which took place from November 18 to 30, in Ala 10, in Natal (RN), brought together 13 countries, including Brazil, around 100 Brazilian and foreign military aircraft. Cruzex is the largest multinational and joint training peformed by Brazilian Air Force – as it also gathers Brazilian Army and Navy. The prediction is among 1200 to 1300 hours of flight.


The main innovation of CRUZEX 2018 was the unconventional warfare scenario (UW scenario), in which combat is against insurgent or paramilitary forces and not between two constituted States.

At previous editions all participating aircraft flew from Recife (Transport and tankers), Natal (fighters) and sometimes Fortaleza (fighters, opposing forces). In 2017 a new international airport of Natal was opened around 26 km outside the city of Natal so the Natal became a full military base with sufficient spece for all participants. Based at Natal is Ala 10 flying with Super Tucano's.


This year the Peruvian Airforce was well presented with 4 Mirage 2000’s and 4 A37’s. Also present was the Uruguayan Airforce with 3 A37’s and a HS125 for support, the Chilean Airforce with 6 ( former Dutch) F16’s and a KC135, the USAF (Texas ANG with 4 F16’s and a AMC KC135), the Canadian Forces with 2 CC-130J’s and the French Airforce with a CN235, based at the Polynesian Islands. Of course most of the participating aircraft were from the Bazilian Airforce with 20 F-5EM’s, 8 AMX’en 4 K/C130H’s, 4 CN235’s, 3 ERJ-99’s, 6 Cougar helicopters and 26 Tucano’s. But for me the most lovely aircraft were the 2 recently modified A-4 Skyhawks, nicknamed Scooters.

Below the article I wrote for the most common Aviation Magazine in the Netherlands Full stop. The article is in Dutch about the history of the A4 Skyhawk within the Bazilian Navy. 


De Braziliaanse marine vliegt met de A4 Skyhawk sinds 1997. In totaal zijn destijds 20 A4KU’s en TA4KU’s voor USD 70 miljoen aangeschaft van de luchtmacht van Koeweit. De A4 was precies wat de Braziliaanse luchtmacht wilde; een klein, niet al te duur, gevechtsvliegtuig dat zowel een flink aantal bommen kan gooien maar ook in luchtgevechten een beduchte tegenstander kan zijn. Bovendien is het structureel een sterk vliegtuig en Koeweit had de toestellen in 1976 verkregen uit een surplus van de US Navy maar in feite kwamen de toestellen rechtstreeks van de productielijn; de US Navy heeft zelf nooit met de toestellen gevlogen. Bij ontvangst door Brazilië waren de toestellen in zeer goede staat omdat er in de droge woestijn van Koeweit weinig kans is op corrosie en maar weinig vlieguren op de klok hadden. Wel had een aantal toestellen nog titels op de romp van “Free Kuwait” stammend uit de Eerste Golfoorlog maar aan de oorlog hebben de Skyhawks zelf nauwelijks meegedaan. De Skyhawks werden in Brazilië omgedoopt tot AF-1 na een kleine update door Embraer en gingen vliegen bij VF-1 het enige gevechtsvliegtuig squadron van de Braziliaanse marine.

Aan het begin van dit decennium werd duidelijk dat de Skyhawks qua avionica erg waren verouderd. Er konden geen geleide wapens meegenomen worden en air to air was de AIM9J sidewinder het beste wapen, dus luchtgevechten konden alleen “within visual range” plaatsvinden. In 2012 is besloten de AF-1 Skyhawk aan een enorm update programma te onderwerpen uitgevoerd door, hoe kan het ook anders, Embraer. Het voordeel is dat hierdoor vrijwel alle Braziliaanse gevechtstoestellen, de Super Tucano, de AMX en de, eveneens door Embraer gemodificeerde, F-5EM een zelfde cockpit indeling hebben gekregen met soortgelijke systemen.

De upgrade kost ongeveer USD 10 miljoen USD per toestel, een flink bedrag als je destijds 3,5 miljoen per toestel voor de aanschaf hebt betaald. In eerste instantie zouden 12 toestellen de upgrade ontvangen, 9 éénzitters en 3 tweezitters. Echter dit aantal is in 2017 teruggebracht naar 6 toestellen waarvan 3 éénzitters. Door allerlei financiële perikelen is het upgradeprogramma pas in 2014 begonnen. Het eerst toestel, de N-1011,  werd in september 2015 afgeleverd. Het tweede toestel , de N-1001, werd in juli 2016 afgeleverd maar direct daarna dook het eerste geupgrade toestel de zee in dus de Braziliaanse Marine was terug naar één toestel. Op dit moment heeft de Braziliaanse Marine drie toestellen in dienst die de upgrade hebben ontvangen, twee éénzitters en  één tweezitter. Na de upgrade worden de toestellen aangeduid als AF-1B voor de eenzitter en AF-1C voor de tweezitters en zijn ze o.a. herkenbaar aan een toned down grijs kleurenschema.

De AF-1 wordt stevig onderhanden genomen waarbij vrijwel alle avionica en bedrading is vervangen. Structureel wordt het toestel helemaal nagekeken en waar nodig vernieuwd. De motoren krijgen een complete overhaul met hulp van de Israëlische luchtvaartindustrie.

De gemodificeerde Skyhawks bevatten een volledige glass cockpit met twee 5 * 7” kleurenbeeld-schermen en Head up display te samen met een HOTAS (Hands on Throttle and Stick) systeem, waardoor piloten toegang hebben tot essentiële cockpitfuncties en het vliegtuig kunnen besturen zonder hun handen van de knoppen moeten verwijderen. Gebruikt in combinatie met een Heads-Up Display ( HUD ), kan de piloot zich richten op het vliegen met het vliegtuig, het manipuleren van sensoren en lokaliseren van doelen in plaats van op zoek te gaan naar bedieningselementen in de cockpit.


Uit een interview met de commandant van het VF1 "Falcoes,"squadron Commander Anderson de Brito Coelho blijkt dat ze bijzonder trots zijn op hun nieuwe aanwinst. De omscholing van de vliegers van de “oude” Skyhawks naar de ge-upgrade versie is erg intensief waarbij de vlieger 5 maanden naar Natal wordt gestuurd om gewend te raken aan de nieuwe cockpitstructuur. Ze gaan vliegen op de Super Tucano die een gelijksoortige cockpit lay out en systemen heeft. Volgens de commandant moeten de vliegers leren omgaan met een compleet nieuwe manier van vliegen waarbij de informatieflow veel groter is en men moet leren de data van verschillende systemen met elkaar te integreren. Zie foto van de AF-1 crew na afloop van hun derde Cruzex missie, de charismatische commander Anderson Brito Coelho staand in het midden.

Helaas worden vliegende Skyhawks steeds schaarser, Israël en Nieuw Zeeland hebben enkele jaren geleden hun Scooters aan de kant gezet. En uitgezonderd een aantal civiele gebruikers en een handvol, nauwelijks operationele, Argentijnse Scooters is de Braziliaanse Marine de enige gebruiker in de wereld. Maar als alle AF-1B / C toestellen klaar zijn dan heeft de Braziliaanse marine een fantastisch effectief toestel in dienst die nog zeker 10 jaar door het luchtruim kan vliegen. Hiermee zijn we weer voor een tijdje verzekerd van vliegende militaire Scooters, al is het wel aan de andere kant van de wereld.


Thanks to all the staff of the Brazilian Air force and the Brazilian Navy, especially to squadron Commander Anderson de Brito Coelho.